ΑΣΤΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑ. Από το Blogger.
RSS

Άγνωστες υπόγειες στοές στις Α & Δ παρυφές του Πεντελικού όρους


...Κατεβαίνοντας μόλις 5 m από το στόμιο εισόδου και αντικρίζοντας το ξεκίνημα της στοάς, η σκέψη ήταν αδύνατον να μην ανατρέξει στους παλιούς θρύλους της "Μυστικής Αθήνας" με τις στοές που συνέδεαν τη σπηλιά του Νταβέλη και άλλα σημεία της Πεντέλης με διάφορες τοποθεσίες της Αθήνας, με ένα φευγαλέο "...λες να ήταν αλήθεια τελικά;;" ειδικά δε όταν προέκυψε και μια διακλάδωση που ξεκινούσε ένα μέτρο πάνω από το νερό ενός εσωτερικού πηγαδιού στο οποίο λίγο έλειψε να πέσω μέσα περπατώντας υπογείως! Π. Δ.

Διαβάζαμε πριν χρόνια με κομμένη την ανάσα για τις υπόγειες διαδρομές κάτω από την Αθήνα, κάποιες από τις οποίες υποτίθεται ότι ξεκινούσαν από την Πεντέλη και κατέληγαν στο Γαλάτσι ή τον Λυκαβηττό... Τα παρακάτω αποσπάσματα ξαναήρθαν πρόσφατα στη μνήμη μου, με αφορμή τις ζωντανές εικόνες που εμφανίστηκαν μπροστά μου κατά την εξερεύνηση ενός παλιού μάλλον ιδιωτικού πηγαδιού μιας γειτονιάς της Πεντέλης, στο οποίο μας ζητήθηκε να ρίξουμε μια ματιά, ρωτώντας τους ηλικιωμένους για τα πηγάδια που χρησιμοποιούσαν κάποτε για το απαραίτητο νερό. 
"...Το τούνελ άρχισε να είναι κατηφορικό και μετά από μερικά μέτρα, ίσως εννέα ή δέκα, φτάσαμε σε ένα σημείο που προς τα επάνω υπήρχε ένα πηγάδι. Σε λίγο, μετά από μια μικρή στροφή σαν γάμα, το τούνελ μας έφτανε στο στόμιο ενός πηγαδιού, αυτή τη φορά προς τα κάτω. Προσπαθήσαμε να βρούμε έναν τρόπο να κατέβουμε το πηγάδι χωρίς σχοινιά -και πράγματι υπήρχαν στηρίγματα παλαιά που ίσως θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε- αλλά το βάθος του πηγαδιού που το μετρήσαμε πριν κάνουμε την προσπάθεια ήταν γύρω στα δώδεκα μέτρα [...] Στο βάθος του πηγαδιού υπήρχε μια στρογγυλή τρύπα, οπωσδήποτε τεχνητή, που προχωρούσε σε μια ευθεία γραμμή κάνοντας ορθή γωνία με το πηγάδι [...] Η τρύπα σαν ένας μεγάλος σωλήνας μας οδήγησε σε ένα τούνελ τόσο παλαιό που δεν φαινόταν το άγγιγμα πλέον του ανθρώπου. Ένα τούνελ με αέρα και χωρίς νερό, που από στενό στην αρχή και δύσκολο αφού έπρεπε να σκύβουμε πού και πού για να αποφύγουμε την οροφή, άρχισε να γίνεται σχετικά ευρύχωρο [...]" 
Ι. Γ. Μυστική Αθήνα & Αττική (1999).

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

Η κάμινος Hoffmann της Κεραμοποιΐας Δηλαβέρη (Λεύκα, Πειραιάς)


Αναζητώντας χαμένα ίχνη του άγνωστου ρωμαϊκού "Αδριάνειου" υδραγωγείου του Πειραιά, βρεθήκαμε ένα απόγευμα του Μαρτίου στο πάρκο του κτήματος Δηλαβέρη στη θέση Λεύκα, στα όρια Νίκαιας-Πειραιά. Εκεί επισκεφτήκαμε αρχικά την περιμετρική στοά της καμίνου Hoffmann που επιζεί από τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις του πάλαι ποτέ κεραμοποιείου, κι έπειτα αναζητώντας το σημείο όπου συνδεόταν η υψικάμινος με τη στοά, αλλά και γενικότερα τον τρόπο λειτουργίας της καμίνου, ανακαλύψαμε το ανώτερο επίπεδο χαμηλότερων -σε ύψος- και στενότερων στοών που βρίσκεται ακριβώς από πάνω!

Στις αρχές του 20ού αιώνα και πιο συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 1902, ο Ευστάθιος Δηλαβέρης (1855-1932), προσπαθώντας να επεκτείνει τις ήδη υπάρχουσες επιχειρηματικές του δραστηριότητες στους κλάδους της κεραμοποιΐας και της πλινθοποιΐας, ιδρύει το εργοστάσιο "Μωσαϊκών Πλακών και Ευρωπαϊκών Κεράμων" σε ένα ιδιόκτητο οικόπεδο έκτασης περίπου 14 στρεμμάτων στις παρυφές του λόφου του Καραβά, στην αρχή της οδού Θηβών, στη σημερινή συνοικία της Λεύκας, στον Πειραιά. Η θέση αυτή εξυπηρετούσε τις οδικές μεταφορές πρώτων υλών, ενώ η παροχή νερού εκ του Δημοτικού Φρέατος της Λεύκας ήταν σημαντική για τη λειτουργία της νέας βιομηχανίας.

Η πλινθοκεραμοποιΐα Δηλαβέρη (1887-1888) γρήγορα εξελίχθηκε σε μια από τις μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις κατασκευής κεράμων του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, κατασκευάζοντας επίπεδα κεραμίδια τύπου Μασσαλίας και τούβλα διάτρητα, συμπαγή και λεία πεπιεσμένα. Υπήρξε μια υποδειγματική για τα δεδομένα της εποχής βιομηχανία, τόσο από την άποψη του κόστους κατασκευής όσο και από την πλευρά των εξελιγμένων τεχνικών βιομηχανικής παραγωγής. Η εγκατάσταση και χρήση της καμίνου τύπου Ηoffmann για το ψήσιμο των κεραμικών όσο και η εφαρμογή της μεθόδου τεχνητής ξήρανσης προσέφεραν ένα τελικό προϊόν ποιοτικά ανώτερο, που προτιμήθηκε κατά την κατασκευή πολλών δημόσιων κτιρίων.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

Στα άδυτα των υπογείων στοών των μεταλλείων (σεμινάρια της ΕΣΕ)


Στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος Επιστημονικής και Αθλητικής Σπηλαιολογίας της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας τα τέσσερα τελευταία χρόνια, πραγματοποιείται σε ετήσια βάση το μάθημα “Εξερεύνηση και μελέτη τεχνητών υπογείων στοών και φρεάτων”, κατά το οποίο πραγματοποιούνται επισκέψεις σε υπόγειες στοές μεταλλείων ή και άλλων υπόγειων τεχνικών έργων.

Ας ξεκινήσουμε όμως από μια μικρή κατατοπιστική ιστορική αναδρομή, πριν περάσουμε στη δράση!

Τα αρχαιότερα μεταλλεία της Αττικής 
Η μεταλλευτική δραστηριότητα στην περιοχή της Λαυρεωτικής χρονολογείται από το 3000 π.Χ., (ίχνη εξορύξεως χαλκού στην περιοχή του Θορικού) αλλά η συστηματική εκμετάλλευσή τους αρχίζει με τη γέννηση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας το 508 π.Χ. Τα μεταλλεία του Λαυρίου υπήρξαν η κύρια πηγή πλούτου της Αθήνας κατά την κλασική εποχή (5ος και 4ος π.Χ. Αιώνας) που βασίστηκε στην εξαγωγή του αργύρου από την εξόρυξη κοιτασμάτων μολύβδου, όπως θειούχος μόλυβδος (γαληνίτης) ή οξειδωμένος μόλυβδος, παίζοντας σημαντικό ρόλο στην ευημερία της πόλης των Αθηνών. Το μετάλλευμα εξορυσσόταν με διάνοιξη στοών μικρής διατομής (50-70 cm) αρχικά μέσα από την επαφή των ανώτερων γεωλογικών στρωμάτων σχιστολίθου και μαρμάρου, όπου εντοπίστηκε για πρώτη φορά κατά τη λατόμευση μαρμάρου για την κατασκευή των μυκηναϊκών θολώτών τάφων που υπάρχουν στον λόφο Βελατούρι του αρχαίου δήμου Θορικού.  

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

Υπόγειες στοές καταφυγής στην Αθήνα & τον Πειραιά (ντοκουμέντα)


Αγαπητοί φίλοι, το ιστολόγιό μας μετράει ήδη τέσσερα επιτυχημένα χρόνια παρουσίας στον χώρο, και το γιορτάζουμε με ένα διπλό "απόρρητο" θέμα! Το urbanspeleology.blogspot.gr παραμένει μοναδικό στο είδος του, και μοιάζει να αποτελεί για τους φίλους αναγνώστες μια μυστική οδό διαφυγής από την πεζή καθημερινότητα, ότι ακριβώς άλλωστε είναι και για εμάς η ενασχόληση με την Αστική Σπηλαιολογία και την αποκλειστική εξερεύνηση και μελέτη των υπογείων στοών των πόλεων και όχι μόνο. Η αναζήτηση συνεχίζεται... 

Τα περισσότερα από τα πολεμικά καταφύγια της Αθήνας, του Πειραιά και των προαστίων που κατασκευάστηκαν είτε πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο (δεκαετία του 1930) εν όψει αυτού, είτε από τις δυνάμεις κατοχής αφού ο πόλεμος ξέσπασε, έχουν παρουσιαστεί επανειλημμένως μέσα από το ιστολόγιό μας, πυροδοτώντας μάλιστα και αρκετές νέες έρευνες, οι οποίες φέρνουν συνεχώς στο φως “νέα” καταφύγια, που ήταν τελείως άγνωστα μέχρι σήμερα, ή αποκαλύπτουν νέα πρωτότυπα στοιχεία για τα ήδη γνωστά καταφύγια. Μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα άγνωστα καταφύγια που έχουμε ανακαλύψει και εξερευνήσει τον τελευταίο καιρό, θα παρουσιάσουμε σε ένα μεγάλο αφιέρωμα που θα ακολουθήσει λίαν συντόμως.

Στην παρούσα ανάρτηση όμως θα παρουσιάσουμε δύο πολύ ενδιαφέρουσες περιπτώσεις, που και οι δύο αφορούν σε καταφύγια προστασίας προσωπικού κτιρίων εγκαταστάσεων. Το πρώτο ανήκει σε χώρο κτιρίων δημόσιου χαρακτήρα υψίστης σημασίας τα οποία ενώ κατά τον 19ο αι. ήταν φυλακές, αργότερα σχετίστηκαν με τη βασιλική οικογένεια, και το δεύτερο, σε ένα εγκαταλελειμμένο πια διυλιστήριο ιδιωτικών συμφερόντων. 

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

Τατάρνα: το ιστορικό πέρασμα του Αχελώου (οι γέφυρες & η τρύπα)


Το παλαιό γεφύρι της Τατάρνας στην τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών
 Η σύγχρονη γέφυρα της Τατάρνας (1965-'70), επίσκεψη στο εσωτερικό της
και κατάβαση στην τρύπα της Τατάρνας (ιστορικός τόπος εκτελέσεων)
 Η σημερινή "αδελφή" της γέφυρα του Δαφνίου (Ποικίλον - Αιγάλεω όρος)

Στο ιστορικό γεφύρι της Τατάρνας  στον Αχελώο, δοθηκε το 1821 η πρώτη μάχη των Ελλήνων της Ρούμελης κατά των Τούρκων. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, κάθε έτος στις αρχές Ιουνίου γίνονται εκδηλώσεις (θεία λειτουργία, επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφανιών) στο παρακείμενο μνημείο πεσόντων. Το πέτρινο παλιό αυτό γεφύρι είχε μεγάλο άνοιγμα, με το ένα του άκρο στον Βάλτο Αιτωλοακαρνανίας και το άλλο στην Ευρυτανία, ενώ το όνομα "Τατάρνα" ίσως δόθηκε από το κοντινό μοναστήρι της Παναγίας της Τατάρνας, ιδρυθέν το 1556. Δίπλα του ακριβώς βρισκόταν η μεγαλύτερη πηγή του Αχελώου, γνωστή ως Μαρδάχα (Mardacha που σημαίνει "μεγάλη άνοιξη"), υπεύθυνη για το δεύτερο ονομά του. Το καλοκαίρι ελάχιστο νερό έφτανε ως εκεί από τα ορεινά της Πίνδου, ενώ ο κύριος όγκος του νερού πήγαζε από τη Μαρδάχα. 
Δυστυχώς το γεφύρι σήμερα βρίσκεται μέσα στα νερά της τεχνητής λίμνης των Κρεμαστών, μετά την κατασκευή του ομώνυμου φράγματος κατά τη δεκαετία του 1960, για το αντίστοιχο υδροηλεκτρικό έργο. Στη θέση του κατασκευάστηκε σύγχρονη γέφυρα, από την οποία διέρχεται επαρχιακή οδός που συνδέει τον νομό Ευρυτανίας με τον νομό Αιτωλοακαρνανίας, που σχεδιάστηκε από τον Πολιτικό Μηχανικό Αρίσταρχο Οικονόμου, κατακτώντας παγκόσμια ρεκόρ και κερδίζοντας διεθνή βραβεία για την τεχνική της κατασκευής της. Η κατασκευή της πρωτοποριακής αυτής γέφυρας ξεκίνησε το 1965 και ολοκληρώθηκε το 1970. Είναι άξιο αναφοράς ότι στα σχέδια της παλιάς βραβευμένης γέφυρας στηρίχτηκε η κατασκευή της σημερινής σιδηροδρομικής γέφυρας "Γ5" όπως ονομάζεται, που πραγματοποιήθηκε στην Αττική με σκοπό να γεφυρώσει την Εθνική Οδό Αθηνών - Κορίνθου στην κοιλάδα του Δαφνιού, εξυπηρετώντας τη σιδηροδρομική γραμμή Ικονίου - Ασπροπύργου. 

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

Υπόγειος Ιλισός (Μέρος Β΄): Ο κλάδος Ζωγράφου (ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ.)


Υπόγειος Ιλισός... Σε ανάμνηση μιας υπόγειας εξερεύνησης που ξεκίνησε ακριβώς έξι χρόνια πριν, παραμονή Πρωτοχρονιάς, 31/12/2010, συνεχίστηκε σε διάφορες φάσεις, και ακόμη βρίσκεται σε εξέλιξη, παρουσιάζουμε αποκλειστικά και για πρώτη φορά στο παρόν φωτογραφικό "ντοκιμαντέρ", το ένα εκ των τριών βασικών σκελών του υπογειοποιημένου ποταμού της Αθήνας, τον κλάδο του Ζωγράφου, πλαισιωμένο από μοναδικό πρωτότυπο υλικό που δεν έχει ξαναδημοσιευτεί πουθενά!

Το νέο μεγάλο αποκλειστικό και μοναδικό αφιέρωμα της Αστικής Σπηλαιολογίας είναι εδώ! Περιηγηθείτε σε άγνωστα μονοπάτια, σε πρωτότυπους χάρτες, σε παλιές και σημερινές φωτογραφίες και στοιχεία ντοκουμέντα, ερευνήστε και βιώστε ζωντανά ένα συναρπαστικό ταξίδι στη μυστική και υπόγεια Αθήνα! Ξεκινήστε από τον Υμηττό (Παπάγου) και ανακαλύψτε τις εισόδους των υπογείων στοών του Ζωγράφου, ιχνηλατώντας την πορεία του κρυμμένου Ιλισού στις μυστικές γωνιές της πόλης. Ακολουθήστε τις υπόγειες στοές, οι οποίες θα σας βγάλουν στην Καισαριανή και την Καλλιθέα, περνώντας κάτω από το Καλλιμάρμαρο και διασχίζοντας όλη την Αθήνα κάτω από τους δρόμους, συναντώντας διόδους προς την επιφάνεια από τις οποίες δεν επιτρέπεται η έξοδος... Στην ανάρτηση αυτή δεν βρίσκεται ένα απλό άρθρο. Βρίσκεται ένας οδηγός μελέτης και περιπέτειας, στον χαμένο αρχαίο ποταμό της Αθήνας που κατέληξε υπόνομος. Το κείμενο διδάσκει ιστορία, τοπογραφική έρευνα, υδραυλική μηχανική, αστική σπηλαιολογία, εξερεύνηση... Μελετήστε το και μη διστάσετε να το ακολουθήστε. Όλα όσα περιγράφονται σε αυτό είναι εκεί έξω και σας περιμένουν!

Πάμε λοιπόν να καταδυθούμε για μια ακόμη φορά κάτω από τους δρόμους...

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

Μυστικά υπόγεια περάσματα στο βασιλικό κτήμα του Τατοΐου



Το κτήμα του Τατοΐου αποτέλεσε προσωπικό δημιούργημα του Γεωργίου Α΄ και φιλοξένησε το θερινό ανάκτορο της βασιλικής οικογένειας. Η ιστορία του τόπου όμως, ξεκινά από την αρχαία Δεκέλεια, η θέση της οποίας συμπίπτει με το κεντρικό τμήμα του κτήματος, ενώ το ίδιο τοπωνύμιο διατηρείται μέχρι σήμερα... Στο παρόν άρθρο, θα επισκεφτούμε μαζί όσα από τα υπόγεια διαμερίσματα και περάσματα του κτήματος στάθηκε δυνατόν να εντοπίσουμε, με κυριότερο το (μοναδικό;) υπόγειο αντιαεροπορικό καταφύγιο που κατασκευάστηκε εν όψει Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά την τουρκοκρατία, κατά το 1840, το κτήμα βρέθηκε υπό την ιδιοκτησία της οικογένειας Σούτσου ως οθωμανικό τσιφλίκι. Αγοράστηκε το 1872 από τον Γεώργιο Α΄ και μετατράπηκε στο πρώτο κτήμα αναψυχής στην Ελλάδα, αποκτώντας αργότερα (το 1898) τη μέγιστη έκτασή του (47.427 στρέμματα). 
Η πρώτη και προσωρινή βασιλική κατοικία δημιουργήθηκε από τον διάσημο Ε. Ziller. Το σπίτι αυτό ήταν απλό, διώροφο, «ελληνοελβετικού ρυθμού», το οποίο παραδόξως προοριζόταν όχι για ανάκτορο αλλά για βασιλικός ξενώνας, χρήση για την οποία ουδέποτε διατέθηκε. Ολοκληρώθηκε το 1874 και χρησιμοποιήθηκε από τον Γεώργιο ως θερινή κατοικία μέχρι το 1889, έτος που κατοικήθηκε το επίσημο ανάκτορο, το οποίο είχε αρχίσει να σχεδιάζεται το 1880 στη Ρωσία. Ήταν ο νέος αρχιτέκτονας Σάββας Μπούκης που ανέλαβε να αντιγράψει την έπαυλη «Αγροικία» του τσάρου Αλέξανδρου Β΄, εκτελώντας εντολή του βασιλικού ζεύγους Γεωργίου και Όλγας.
Οι εργασίες ανέγερσης διήρκεσαν από την άνοιξη του 1884 έως τα τέλη του 1886. Ωστόσο, σημαντικές χωματουργικές εργασίες και η ολοκλήρωση της εσωτερικής διακόσμησης, καθυστέρησαν την εγκατάσταση της βασιλικής οικογενείας στη νέα έπαυλη. Τα εγκαίνια τελικά τελέσθηκαν στις 18 Μαΐου 1889.  

Διαβάστε τη συνέχεια εδώ

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS